Scenariusze zajęć: Smart! Nie złap się w sieć uzależnienia!

Scenariusze zajęć: Smart! Nie złap się w sieć uzależnienia! to zestaw 3 scenariuszy lekcji, poruszających temat cyberuzależnienia i fonoholizmu.

Diagnoza problemu
W obecnym świecie, przepełnionym rozwiązaniami informatycznymi, korzystanie z Internetu, granie w gry komputerowe i sieciowe jest powszechnym zjawiskiem wśród dzieci i młodzieży. Rynek gier online w ciągu ostatnich trzech lat znacznie się rozwinął. W Polsce szacuje się go na ponad 824 mln dolarów i dalej odnotowuje dynamiczny wzrost. Mamy blisko 20 mln zadeklarowanych graczy, którzy najczęściej grają na komputerach PC (Marszałkowski, Biedermann, & Rutkowski, 2021). Dla wielu graczy jest to główna forma spędzania wolnego czasu. Coraz częściej dotyczy to grupy małych dzieci, które czasami nie potrafią jeszcze czytać i pisać. Gry te są najczęściej niedostosowane dla ich wieku. Może to prowadzić nie tylko do brutalizowania i seksualizowania rzeczywistości młodego człowieka, ale też do desensytyzacji (odwrażliwienia na realną przemoc wobec innych ludzi) oraz do wycofywania się młodych ludzi z rzeczywistego świata zabawy i relacji społecznych w stronę gier (Borkowska, 2016). Podobne zagrożenia niesie za sobą niekontrolowany dostęp d o Internetu, powiązany ze zjawiskami, takimi jak: patostream, odwiedzanie przez dzieci stron przeznaczonych dla dorosłych, cyberprzemoc, seksting, czy też kwestie związane z ochroną prywatności i utrzymywaniem niewłaściwych kontaktów online.

Założenia teoretyczne
Pierwszym badaczem, który dostrzegł problem uzależnienia od Internetu, był nowojorski psychiatra dr Ivan Goldberg, który już w 1995 roku zwrócił uwagę na zmniejszenie się różnych aktywności społecznych lub zawodowych u osób nadmiernie korzystających z Internetu. Kolejni badacze jedynie potwierdzali te tezy. W Polsce powszechnie stosowane jest pojęcie ZUI, czyli zespół uzależnienia od Internetu, którego autorem jest prof. Andrzej Jakubik – psychiatra i psycholog.

Udowodniono ponad wszelką wątpliwość, że uzależnienie od Internetu negatywnie wpływa na organizm młodego  człowieka w każdym obszarze. Ma to odzwierciedlenie zarówno w sferze psychicznej, zdrowotnej, rodzinnej, jak i umiejętności budowania prawidłowych relacji społecznych.

Dzieci i młodzież są szczególnie podatni na uzależnienie od Internetu, ponieważw obecnych  czasach posiadanie smartfona z dostępem do Internetu jest niemal powszechne, a jego używanie społecznie akceptowalne (w przeciwieństwie np. do używek, które dla młodych ludzi są z punktu widzenia obowiązującego prawa niedostępne).

U dzieci, zwłaszcza w młodszym wieku, nadużywanie Internetu jest szczególnie niebezpieczne, ponieważ nie są one emocjonalnie dojrzałe na spotkanie się z niektórymi treściami dostępnymi online. Starsza młodzież, wchodząc w okres dojrzewania i związane z tym kryzysy z określeniem własnej tożsamości oraz częste wahania nastroju, dodatkowo „generuje” czynniki ryzyka, które mogą wpływać na podatność na uzależnienie od Internetu, która najczęściej przejawiać się będzie:
– apatią,
– agresją,
– bezsennością,
– oraz społecznym wyizolowaniem.

Materiał został przygotowany w ramach programu Smart! To znaczy mądrze na rok szkolny 2022/23. Do scenariusza przygotowano: karty pracy dla uczniów. Karty pracy są niezbędne do realizacji zajęć. 

Scenariusze zajęć:

Scenariusz 1 
Adresaci: 1-3 klasa SP
Cele:
• Poznawanie mechanizmów działania ludzkiego mózgu.
• Podpowiedzenie, że „zaufani dorośli” stanowią ważny zasób dla dziecka.
• Nauka czynników negatywnie i pozytywnie wpływających na rozwój mózgu z uwzględnieniem nadmiernego korzystania ze smartfona lub internetu.
• Poznanie negatywnych skutków nadmiernego korzystania ze smartfona lub internetu.
• Nabycie umiejętności rozpoznawania zachowań charakterystycznych dla osoby nadmiernie korzystającej ze smartfona lub internetu.
Materiały niezbędne do realizacji scenariusza: 1) Karta pracy: Mój mózg jak Internet; 2) Karta pracy: Czego nie lubi mój mózg?

Scenariusz 2
Adresaci: 4-6 klasa SP
Cele:
• Nauka planowania czasu bez korzystania ze smartfona i internetu.
• Autodiagnoza ilości czasu oraz sposobów korzystania ze smartfona lub internetu
• Poznanie sposobów na efektywne zarządzanie czasem.
• Nauka planowania i realizacji celów.
• Poznanie działań zmniejszających ryzyko uzależnienia od samrtfonu lub internetu.
Materiały niezbędne do realizacji scenariusza: 1) Karta pracy: Mój czas. Uczę się go dobrze planować; 2) Karta pracy: Smartfon. Nie daj przejąć mu kontroli nad sobą

Scenariusz 3
Adresaci: 7-8 klasa SP
Cele:
• Poznanie mechanizmów uzależnienia od smartfona i internetu.
• Diagnoza wykorzystywania przez uczniów nowoczesnych technologii.
• Sposoby powstawania i nauka łańcucha zależności pomagającego rozwiązywać sytuacje problemowe za pomocą „zdrowych” nawyków.
• Poznanie zagrożeń związanych z używaniem smartfona lub internetu.
• Poznanie podstawowych pojęć i definicji niebezpiecznych zjawisk spotykanych w internecie.
• Zapoznanie uczniów ze sposobami ochrony swojej prywatności oraz bezpieczeństwa w sieci. 
Materiały niezbędne do realizacji scenariusza: 1) Karta pracy: Dlaczego Internet uzależnia?; 2) Karta pracy: Zagrożenia w sieci. Chronię swoją prywatność

Jak wykorzystać materiał? Scenariusze zajęć  przekazać szkołom. Scenariusz może posłużyć jako narzędzie do realizacji ciekawych zajęć na temat cyberuzależnienia i fonoholizmu oraz bezpiecznych sposobów korzystania z internetu, w tym wykorzystywania jego pozytywnych zasobów edukacyjnych oraz rozrywkowych. 
Dla kogo? Nauczyciele, pedagodzy, psycholodzy 
Adresaci zajęć: Uczniowie szkół podstawowych
Format: A4 (20 stron)